HIV – Căn bệnh thế kỷ vẫn đang trẻ hóa và những cảnh báo không thể xem nhẹ

HIV – Căn bệnh thế kỷ vẫn đang trẻ hóa và những cảnh báo không thể xem nhẹ

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm TP HCM, chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, thành phố đã ghi nhận 3.197 trường hợp nhiễm HIV mới, cho thấy dịch bệnh vẫn đang diễn biến phức tạp, đặc biệt là xu hướng trẻ hóa người nhiễm.

Đáng chú ý, nhóm tuổi 15–29 chiếm tới 42% số ca nhiễm mới, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn quốc. Tiếp theo là nhóm 30–39 tuổi (30%) và từ 40 tuổi trở lên (28%). Nam giới chiếm đa số, với 87% các trường hợp mới phát hiện.

Ngành y tế cho biết, quan hệ tình dục không an toàn hiện là con đường lây truyền chủ yếu, chiếm tới 81% ca nhiễm mới, thay thế cho con đường tiêm chích ma túy vốn từng là nguyên nhân chính trước đây. Trong nhóm có hành vi nguy cơ cao – chiếm khoảng 90% tổng số ca nhiễm mới – nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) chiếm tỷ lệ cao nhất, lên đến 54%.

Thực trạng này đang đặt ra thách thức lớn cho công tác phòng, chống HIV, khi các nhóm nguy cơ ngày càng phân tán, khó tiếp cận hơn, trong khi lực lượng nhân viên y tế cộng đồng còn mỏng.

1. HIV là gì và vì sao vẫn là mối đe dọa toàn cầu?

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là virus gây suy giảm hệ miễn dịch, làm tổn thương nghiêm trọng các tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào CD4+. Nếu không được điều trị kịp thời, HIV có thể tiến triển thành AIDS – giai đoạn cuối của nhiễm HIV, khi cơ thể gần như mất khả năng chống lại bệnh tật.

HIV được chia thành hai chủng chính là HIV-1 và HIV-2, trong đó HIV-1 phổ biến và nguy hiểm hơn, hiện đang lưu hành trên toàn cầu. Dù đã được phát hiện từ những năm 1980, đến nay HIV vẫn chưa có thuốc điều trị khỏi hoàn toàn.

2. HIV lây truyền như thế nào?

HIV không lây qua tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm hôn, dùng chung đồ ăn hay sinh hoạt hàng ngày. Những con đường lây truyền chính bao gồm:

• Quan hệ tình dục không an toàn (qua hậu môn hoặc âm đạo)

• Dùng chung kim tiêm, dụng cụ tiêm chích

• Truyền máu hoặc cấy ghép nội tạng không an toàn

• Lây từ mẹ sang con trong thai kỳ, khi sinh hoặc cho con bú
  
  

Nguy cơ lây qua nước bọt là rất thấp và hiếm gặp, gần như không đáng kể trong đời sống hàng ngày.

3. HIV ảnh hưởng nghiêm trọng như thế nào?

3.1. Đối với cá nhân

Trong giai đoạn đầu, nhiều người nhiễm HIV gần như không có triệu chứng rõ rệt, hoặc chỉ có biểu hiện nhẹ như sốt, mệt mỏi, dễ nhầm với cảm cúm thông thường. Điều này khiến bệnh dễ bị bỏ sót và phát hiện muộn.

Khi HIV tiến triển thành AIDS, hệ miễn dịch suy kiệt nghiêm trọng, người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội như viêm phổi, lao, viêm màng não, nhiễm trùng não, thậm chí ung thư. Nếu không điều trị, nguy cơ tử vong là rất cao.

Không chỉ thể chất, người nhiễm HIV còn chịu áp lực tâm lý nặng nề do sự kỳ thị xã hội, dễ rơi vào trầm cảm, lo âu, mất niềm tin và cô lập bản thân.

3.2. Đối với cộng đồng

HIV/AIDS không chỉ là vấn đề y tế cá nhân mà còn là gánh nặng xã hội và kinh tế. Gia đình có người nhiễm HIV thường chịu ảnh hưởng lớn về tinh thần, tài chính và các mối quan hệ xã hội. Ở quy mô rộng hơn, dịch HIV làm giảm lực lượng lao động và tạo áp lực lên hệ thống y tế.

4. Những biện pháp phòng ngừa HIV hiệu quả hiện nay

HIV có thể xảy ra với bất kỳ ai, không phân biệt giới tính hay độ tuổi. Vì vậy, chủ động phòng ngừa là yếu tố then chốt.

4.1. Quan hệ tình dục an toàn

Sử dụng bao cao su đúng cách và thường xuyên khi quan hệ tình dục qua hậu môn hoặc âm đạo vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để phòng HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.

4.2. Xét nghiệm HIV định kỳ

Xét nghiệm HIV giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời, đặc biệt quan trọng với người có nguy cơ cao. Việc xét nghiệm định kỳ giúp bảo vệ bản thân và cả bạn tình.

4.3. Dự phòng lây truyền từ mẹ sang con

Phụ nữ mang thai nhiễm HIV nếu được điều trị ARV sớm và đúng phác đồ có thể giảm nguy cơ lây truyền sang con xuống dưới 1%.

4.4. Không dùng chung kim tiêm, vật sắc nhọn

HIV có thể lây qua máu, vì vậy tuyệt đối không dùng chung kim tiêm, dao cạo hay các dụng cụ có khả năng gây chảy máu.

5. Điều trị HIV: Hy vọng vẫn còn

Tính đến nay, TP HCM đang quản lý và điều trị cho hơn 64.000 người sống chung với HIV. Dù chưa có thuốc chữa khỏi, liệu pháp kháng virus (ARV) hiện nay giúp người nhiễm HIV sống khỏe mạnh, tuổi thọ gần tương đương người bình thường.

Đặc biệt, khi người bệnh tuân thủ điều trị và đạt tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện, HIV sẽ không còn khả năng lây truyền cho bạn tình. Tuy nhiên, nếu phát hiện muộn hoặc bỏ điều trị, HIV vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng.

Kết luận

HIV không còn là bản án tử hình, nhưng sự chủ quan và thiếu hiểu biết vẫn có thể khiến cái giá phải trả rất đắt. Việc nâng cao nhận thức, phòng ngừa đúng cách và xóa bỏ kỳ thị là chìa khóa để kiểm soát dịch HIV một cách bền vững.

Bảo vệ bản thân cũng chính là bảo vệ cộng đồng. Cuộc chiến với HIV vẫn cần sự chung tay của tất cả mọi người.